در نگاه کلی مسأله سرنوشت و تقدیر در قصه‌ها و داستان‌های کهن عامیانه نقش فعالی دارد و نقالان و قصه‌گویان از آن به عنوان یک عامل مرموز و ناپیدا بهره می‌گیرند، طبعاً مسأله‌ای که از چنین ویژگی برخوردار است، نمی‌تواند از آنِ تمدن خاصی باشد. در این میان هزار و یک شب به عنوان یک اثر ادبی و عامیانه که تلفیقی از فرهنگ‌های گوناگون در آن به نمایش گذاشته شده، می‌تواند مصداق بسیار بارزی برای شناسایی و چگونگی وقوع این مسئله در میان قومیت‌های مختلف آن باشد.
در بسیاری از داستان‌ها و حکایت‌های این اثر، سخن از عرف، آداب و رسوم، عادات، عقاید و خلقیات ملل قدیم شرق چون هند، ایران و عرب ... امتزاج یافته و اندیشه تقدیر‌گرایی و سرنوشت باوری‌ در حکایت‌های آن از جایگاه ویژه‌ای برخورد است و در کل کتاب پراکنده‌اند. چنانچه بدختی دامن همگان را می‌گیرد و خوشبختی به یک باره و ناگهانی فرا می‌رسد.